Jonas Staal is artist-in-residence bij KNIR in 2024
Mussolini in de familie
Onder de titel Mussolini in the Family stelt Staal de vraag: ‘Wat betekent het om de zaden van het fascisme binnen de eigen familie te vinden, en wat is de rol van familie in de geschiedenis en de hedendaagse manifestatie van (neo)fascisme?’
Daarbij is een belangrijk vertrekpunt voor hem in dit onderzoek de theorie van Sloveense socioloog en psychoanalist Rastko Mocnik, die stelde dat iets niet zo zeer wel of niet fascistisch is maar die zich afvroeg ‘Hoeveel fascisme is er aanwezig?’. Staal verduidelijkt: “Oftewel, de zaden van fascisme zijn altijd aanwezig in een gegeven gemeenschap, de vraag is of wij ons bewust zijn van dit verleidelijke autoritarisme?”
Rome en het fascisme
De link van zijn onderzoek met het KNIR en de stad Rome is evident voor Staal. Het gebouw van het KNIR werd op 29 april 1933 in het bijzijn van Benito Mussolini geopend. Staal: “Maar des te meer vanwege het oorspronkelijke doel van het KNIR – de studie van de Vaticaanse archieven – wat voor een propaganda-onderzoeker als ik symbolisch is. Omdat het eerste formele propagandabureau, de Congregation de Propaganda Fide, in 1622 door paus Gregorius XV werd opgericht.”
Eigen familiegeschiedenis
Het onderzoek heeft ook een persoonlijke component. De Zwitserse overgrootmoeder van Staal was zorgdrager van het huishouden van Dino Alfieri, de minister van Propaganda onder Mussolini. Tijdens deze periode in Rome duikt hij dan ook in zijn eigen familiegeschiedenis.
Staal vertelt: “Ik denk dat het onderzoeken van het verhaal van mijn familie, gelijktijdig met de historische realiteit en de hedendaagse manifestatie van (neo)fascisme, het mogelijk maakt om precies deze complexe waarheid aan te pakken: dat fascisme niet zozeer terugkeert, maar bestaat als een voortdurende aanwezigheid.”
Kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap
Een belangrijk aspect van deze artist-in-residence is de kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap. Het onderzoek van Staal combineert verschillende disciplines en past daarmee goed bij deze residentie. “In dit onderzoek combineer ik zogenaamde ‘embodied knowledge’ [kennis opgeslagen en vergaard via het lichaam], visuele praktijk en historisch onderzoek”, aldus Staal.
Het Artist in Residence-fellowship in Rome is een samenwerking van het Koninklijk Nederlands Instituut Rome en de Akademie van Kunsten en wordt jaarlijks toegekend aan een kunstenaar die aan een project werkt dat concreet bijdraagt aan de kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap.
Portret Jonas Staal, foto door Ruben Hamelink.